VETEN DILI

دورنانیوز آراشدیردی ، ضربی موغاملارین اوز موستقیل آدلی لارین دوققوز سایی سینی سیزه کیریل خطیندن موغام کیتابی ” رامیز زهراب اوف ” ون قلمیندن چئویریب بو وب سیته ده پایلاشیریق.

.۱ . سمائی – شمس : ضربی موغامی ” شور ” موغام و مقام کوکونه اساسلانیر . او ، موستقیل بیر ضربی موغام اولماقلا یاناشی ، همچنین ” شور ” دستگاهی نین شعبه سی ساییلیر . بئله کی ، موعاصیر ” شور ” دستگاهیندا او ، ” شیکسته ی – فارس ” و ” اشیران ” دان سونرا ایفا اولونور . محض اوندان سونرا ایسه ” هیجاز ” و ” سارنج ” شعبه لری گلیر . آدلارینی چکدیییمیز شعبه لر ” شور ” دستگاهی نین ” سمائی – شمس ” ینده اوخونماقلا یاناشی ، ” سمائی – شمس ” موستقیل ضربی موغام شکلینده ایفا اولونان زامان دا خواننده لر همین شعبه لری ” هیجاز ” و ” سارنج ” ی اونا علاوه ائدیرلر . لا کین بو زامان اوول کی کیمی دقیق اولچویه اساسلانان موشایعت فونونو داوام ائتدیریر .

دئمه لی ، ” سمائی – شمس ” باشقا ضربی موغاملارا نیسبتن داها ایری حجملی دیر . چونکی اونون موستقیل شکیلده ایفاسی زامان ” هیجاز ” و ” سارنج ” ده توخونولور . اونودا قید ائده ک کی ، تاردا موشایعت زامانی ” سمائی – شمس ” گوجلو دولغون میضراب ایشلتمکله چالینمالی دیر .

میر محسن نوواب ” سمائی – شمس ” ی قاراباغدا اوز دوورو اوچون ( ۱۹ – نجی عصر ) پوپولیار موغاملاردان ساییب .

بوتوولیکده ” سمائی – شمس ” ین ایفاچی سی دینله ییجی ده لیریک شان اوقات ، جوشقونلوق ، احتیراس حیسسلری یارادیر .

” سمائی – شمس ” ین متن اساسینی آنجاق عروض وزنینده یازیلمیش غزل لر تشکیل ائدیر .

احمد باکی خان اوف ” سمائی – شمس ” ضربی موغامی نین علی آغا واحیدین آشاغیدا کی غزلینه اوخونماسینی مصلحت گورور .

صبر ائیله گرگ گون کئچیره اهلی – عشق اولان ،
هر درد اولورسا ، آخیری بو گون دواسی وار . ” هیجاز ”
قوی قدم ، دیاری – محببت بلالی دیر ،
نه ایبتیداسی وار اونون ، نه ده کی ، اینتاهاسی وار . ” سارنج ”
بیر داش اوره کلی دیلبره ، چوخدان وورولموشام ،
نه حرمی وار ، نه دوستلوغو وار ، نه اداسی وار .
شاعیرلر ایچمه سانما هونر جیزدی واحیدی ،
واحید نه اولسادا ، یئنه بیر ایددیعاسی وار .
بیزیم نوتا یازدیغیمیز ” سمائی – شمس ” ضربی موغام ایسه نیظامی نین ” اولاجاقسان ” ردیفلی غزلینه دیر .
آی اوزو نیگاریم ، کیمه میهمان اولاجاقسان ؟
بیر کویله ، کیمین شانینه شایان اولاجاقسان ؟
شاهلیق چتیری وار باشین اوستونده بو آخشام ،
عنبر چتیرینله کیمه سولطان اولاجاقسان ؟
شککر دئمه رم من سنه ، اوندان دا شیرین سن ،
دیلبر ، نئجه بیر بخته وره جان اولاجاقسان ؟
ظولمت گئجه ، سن نورلو چیراق ، بد گوزه گلمه ،
ای آبی – حیات ، سن کیمه جانان اولاجاقسان ؟
گئیتدین ، نئجه بس تاب ائله سین هیجره نیظامی ،
او خسته ایکن ، سن کیمه درمان اولاجافسان ؟

۲٫بو ضربی موغامین بیر خاراکتر خوصوصیتی ده اولور کی ، باشقا ضربی موغام لادان فرقلی اولاراق ، او اکثر حال لاردا عنعنه یه گوره تصنیفله تاماملانیر . تصنیفین موسیقی سی مولاییم رقص تئمپیرینده دیر . همین تصنیفین سوزلرینی آشاغیدا وئریریک .

گولوشونده فغان ائیلرکن بولبولی شیدا ،
گول بولبوله ، بولبول گوله ، گول خاره دولاشمیش .
گول گولوندن آیری ،
بولبولوندن آیری ،
هئچ یاشارمی یالقیز ؟
میدان محببتده گزر سن کیمی شیدا ،
دیل دیلبره ، گول برک ایله گول لره دولاشمیش .
ای حبیب من ،
ای طبیب من ،
ای رفیق من .
گله جکده همین کیتابدان ” آراز باری ” موغامینی چئویریب یازاجاغام .

.۳ ضربی موغاملار – ” آراز باری ”
” شور ” موغام عائیله سینه داخیل اولان ضربی موغامدیر . او ، یئتدی اساس آذربایجان داد – مقامیندان بیری —-” شور ” آ اساسلانیر . اولچوسو ۳/۴ دور . تئمپی ایسه آغیردیر . دینله ییجی یه لیریک ، نیک بین احوالی ، روحیه یارادیر . بعضن خورلادا اوخونور . بئیله حالدا ” وای گیرلیک ائدنلر فرد چینین هر میصراسینی ” آی ظالیم ” نیداسی ایله تاماملاییرلار ” .

” آراز باری ” آنجاق خالق سوزلرینه اوخونور . بو سوزلر ، اساسن داییمی دیر .

” آراز باری ” ینین ماهیر ایفاچیلاریندان بیری بویوک خواننده سید شوسینسکی ساییلیر و موعللیف ” آراز باری ” ضربی موغامینی س . سوسینسکی نین ایفاسیندان نوتا یازمیشدیر .

آشاغیدا ” آراز باری ” نین س . شوسنیسکی طرفیندن ایفا واریانتی نین متنی وئریلیر .

دئدیم ، ای گول ، بئله ساللانما ،
بورادا بئله یاخشی وار ، یامان وار .
دئدیم ، ای گول ، دردین من آللام ،
بئله صبر ائیله ، زامان وار ، آی ظالیم .
دئدیم ، ای گول ، همدمین کیمدیر ؟
دئدی ، بئله همدمیم بولبولدور .
دئدیم ، ای گول ، خاره یالوارما ،
دئدی ، بئله ایشیم موشکولدور ، آی ظالیم .
گوزللر باغدا گزرلر ،
عومرومون گولون اوزرلر .
بیر اویاندان ، بیر بو یاندان
بورادا بئله بیر قاشی کامان وار ، آی ظالیم .

.۴ ضربی موغاملار – ” اووشاری ”

ضربی موغامی ” شوشتر ” داد – مقامینا ( ۱۲/۴ اولچوده ) اساسلانیر . اونودا دئیک کی ، ” اووشاری ” آشیق موسیقیلی – پوئتیک یارادیجیلیغیندا بیر عنعنه لی هاوا کیمی مشهوردور .

ضربی موغام کیمی “اووشاری ” شوشتر مقامینین ایکی شوعبه سینین اینتوناسیالارینی اوزونده جمعلشدیریر : ” شوشتر ” و ” ترکیب ” ی .

بو ضربی موغام اوز موسیقی سی اعتیباریلا موعیین درجه طنطنه ئی ، عظمتی عکس ائتدیریر . اونون متن اساسی خالق سوزلریندن آلیشمیشدیر . ۱۱ هیجالی متنی اوزونده جمعلشدیریر .

آماندیر سئوگیلیم ، آستا دولان ، گل ،
آهولار دولانار دوزه گلنده .
اوودا قفلت اولار ، اووچودا هوس ،
من بو هوسده یم سیزه گلنده .
عاشیقه نه گلسه ، سوزوندن گلر ،
بولبوله اسیرلیک ، سسیندن گلر .
جئیرانا هر خطا گوزوندن گلر ،
قیناسین اوزونو گوزه گلنده .
عشقیمین چشمه سی سنسن حیاتدا ،
گاه چووغونا دوشدوک ، گاه یاندیق اوددا .
بو سئودا یانغیچی قورتارماز حتتا ،
یاشیمیز دوخسانا ، یوزه کئچنده .

ایران موسیقی سینده ” آواز ” لاردان بیری ” افشاری ” آدلانیر* . بو آدلا اونا ووکال – واریانتدا ۹ گوشه ، اینتورمنتال ایفاداایسه ۲۰ گوشه داخیل اولموشدور .
* خاطیرلاداق کی ، ایران موسیقی سینده ضربی موغام شانری یوخدور .

۵٫ضربی موغاملار – ” حئیراتی ”
” حئیراتی ” ” راست ” عائیله سینه داخیل اولان ضربی موغامدیر . اوزوده ” دو ” مایه لی راست مقام – لارینا اساسلانیر .

” حئیراتی ” ضربی موغامی ” ماهور – هیندی ” موغام دستگاهی نین آیری – آیری ملودیک دونومله رینی اوزونده جمعلشدیرن سربست ایمپیروویزه یه مالیکدیر . اولچوسو ۲/۴ – دور .

” حئیراتی ” بوتون ایفا واریانتلاریندا غزله اوخونور .

” حئیراتی ” نین ان گوزل ایفا چی لاریندان بیری خان شوشینیسکی دیر . او ، بو ضربی موغامی همیشه ” گوزوم آیدین ، گوزومه صورتی – جانان گورونور ” میصراعیله باشلانان غزله اوخویاردی .

گوزوم آیدین ، گوزومه صورتی – جانان گورونور ،
موشکی – عنبر ساچاراق عطریله افشان گورونور .
آیریلیق زهرینی داددیم ، آجی دا اولسا ووصال ،
ایکی دونیایا دیر ائیله کی ، هیجران گورونور .

خواننده ” حئیراتی ” نی اوخویان زامان چوخ میقداردا نقارت واری سوزلردن ( دالای ، ها ، آی امان ، ای ، و … سی . ) ایستیفاده ائتمیشدیر .
” حئیراتی ” ضربی موغامی نین ” کونلوم آچیلیر زولفی – پریشانینی گورجک ، نیطقیم توتولور غونچه – خندانینی گورجک ” مطلع لی غزله اوخوماسینا ابفاچی لیق پراکینکاسیندا تصادوف اولونور .

۶٫ضربی موغاملار – ” ماهنی ”
” شور ” آدینا قورولان ضربی موغاملاردان بیری دیر . خالق پروفیشینال موسیقی چیلر بو موغامی ” عثمانی ” دا آدلاندیریرلار .

مارش واری ریتم ( ۲/۴ اولچوسونده ) بو موغامین سونونا قده ر داوام ائدیر .

” ماهنی ” خالق سوزلرینه اوخونور . بیز آشاغیدا ” ماهنی ” نین سوزلرینی ایکی واریانتدا وئریریک :

۱٫

ائولری وار دریایا قارشی ،
من قورخمارام دریادان .
سنی منه قیسمت ائله میش ،
یئری ، گویئ یارادان .
صوبح تئزدن اویاندیم ،
درده غمه بویاندیم .
داش اولسایدیم اری یردیم ،
تورپاق ایدیم دایاندیم .
عزیزی یم ، یاخاندان ،
یا سولطاندان ، یا خاندان
بیر دسته گول اولایدیم
آسیلایدیم یاخاندان .
۲ .
یاتمیشیدیم ، آی بالام ، ای اویاندیم ،
بالام ، ای اویاندیم .
درده ، غمه ای اویاندیم ،
داش اولسایدیم اری یردیم ،
من ایدیم کی ، دایاندیم .
ائولری وار دریایا باخیر ،
باخیشلارین قلبیمی یاخیر ،
آغ سینه یه مرجان تاخیر .
عزیزی یم ، ای یاخاندان ،
قیزیل دورله تاخاندان .
بیر دسته گول اولایدیم ،
آسیلایدیم یاخاندان .
فلک گل ثوبوت ائیله ،
هانسی گونوم خوش کئچدی .
آمان ، … ای .

“۷٫ ماهنی ” ضربی موغام اوخودوقدا بیر قایدا اولاراق تصنیفله تاماملانیر . اونودا قئید ائده ک کی ، بو ضربی موغامدا جمعی بیر تصنیف اوخونور . نقراتلا ایکی کوپلتدن عیبارت اولان همین تصنیف خالق سوزلرینه دیر .

۱٫ داغ دوشونده بنووشه لر بیتمه سین ،
یار الیندن یار الینه یئتمه سین .
نقرات
بالان اوللام ،
قادان آللام ،
قادان آللم سنین .
۲ . گل گوروم ، گل گوروم کیمین یاریسان ؟
هانسی وفادارین وفاداریسان ؟
نقرات
بالان اوللام ،
قادان آللام ،
قادان آللام سنین .

۸٫ضربی موغاملار – ” منصوریه ”
چاهارگاه مقام آدینین ” دو ” کوکونه اساسلانان ضربی موغام دیر . ” منصوریه ” موسیقی شکیلده ایفا اولونان ضربی موغام ، همده ، ” چاهارگاه ” دستگاهی نین ترکیبینه داخیل اولموش ذیل شوعبه دیر . بئله لیکله هر ایکی حالدا ” منصوریه ” ” چاهارگاه ” لا باغلیدیر .

اوول لر ” منصوریه ” ” راست ” موغام – دستگاهلارینین بیر شوعبه سی کیمی ده چالینیب – اوخونوردو .

باشقا بیر ” منبع ” ده ( میرزه فرجین موغام جدولینده ) ” منصوریه ” ” سه گاه – زابول ” دستگاهی نین ۱۱ -جی شوعبه سی کیمی وئریلیر .

” منصوریه ” موباریز ، قهرمان خاراکترلی بیر ضربی موغامدیر .بو ضربی موغامدا ” منصوریه ” ایله بیرلیکده بعضن ” اوززال ” شوعبه سی ده اوخونوب – چالینیر . ” اوززال ” اوخونان زاماندا اساس ریتمیک شکیلده سونا قده ر داوام ائتدیریلیر .

” منصوریه ” ، عادتن ، غزل متنینه اوخونور . بورادا چوخ زامان فوضولی نین ” ای گئییب گولگون دمادم عزمی – جولان ائیله ین ” میصراسی ایله باشلانان غزلدن ایستیفاده ائدیلیر . چونکو بیر غزلین مضمونو ضربی موغامین موسیقی مضمونونا چوخ اویغون گلیر .

اونون ایفا واریانتی نین ( یاقوب ممداوفون اوخوماسیله ) متنی بئله دیر .

ای گئییب گولگون دمادم عزمی – جولان ائیله ین ،
هر طرفدن جولان ائدیب ، دوندوکجه اوز قان ائیله ین .
آ ، ها ، آ ، آ !
دالای ، دالای ، دالای ، ها ، ها ، ها ، ها ،
ای منی محروم ائدیب بزمی ووصالیندان مودام ،
غیری – خانی ایلتیفاتی اوزره میهمان ائیله ین .
ای دمادم رشک تیغی ایله منیم قانیم توکوب ،
مئی ایچیب ، اغیاریله سیری – گولوستان ائیله ین
آمان ، آمان ، بئداد آمان ، آ ، آ .
یاریم آمان ، ها ، ها ، ها ، یار ، یار ، یار ،
یار ، یار ، یار ، آ ، آ ، آ ، آ .

ا . باکی خانوف ” منصوریه ضربی ” نی فوضولی نین ” جان وئرمه غمی – عشقه کی ، عشق آفتی – جاندیر ” میصراسی ایله باشلانان غزلینه اوخونماسینی خواننده لره مصلحت گورور .
جان وئرمه غمی – عشقه کی ، عشق آفتی – جاندیر ،
عشق آفتی جان اولدوغو مشهوری – جاهاندیر .
یاخشی گورونور صورتی مهوشلرین ، امما ،
یاخشی نظر ائتمکده سرانجامی یاماندیر .
ای آمان ، آمان یار ، آمان ، آمان ، جان آمان .

۹٫ضربی موغاملار – ” حیدری ”

ضربی موغامی دا ” شوشتر ” مقام – لادی اوزرینده قورولموشدور . او دا ۴ / ۲ اولچوسونه اساسلانیر . بو ضربی موغام باشقالارینا نیسبتن حجمجه بیر قده ر کیچیکدیر .

“حیدری ” اون دوردونجی عصرده پوپولیار ضربی موغام لاردان بیری ایدی . تارزن میرزه فرجین ضربی موغاملار سیاهی سی دئدیکلریمیزه ثوبات اولا بیلر .

” حیدری ” نین متن اساسینی ، عادتن ، پروفئشینال شعریت – غزل تشکیل ائدیر . ج. قاریاغدی اوغلو آدینا بیر رسپوبلیکا موسابیقه سینین خواننده سی عالیم قاسیم اوف ” حیدری ” ضربی

موغامینی اوخویارکن جمعی بیر بیت دن ایستیفاده ائدیر .
رویا ده من جننت شامینی گاه ایچره رخشان تاپمیشام ،
اول شامه یوز پروانه نی بیر آندا قوربان تاپمیشام .
و یا
گوره ک کیمدیر سالان شورا ائدیر مشهوری – مجنونو
کی بیلمز منده دیر غافیل طریقی عشق مضمونو .
ماراقلیدیر کی ، باشقا ضربی موغاملاردان فرقلی اولاراق ” حیدری ” عنعنه یه گوره چوخ بولمه لنمکله دئییل ، محض سازاندا دسته سینین ایفا ائتدی یی بولمه ایله تاماملانیر. دئمه لی ، بو ضربی موغامدا موسیقی داها فعال اولور .