نادرقلی افشار ملقب به نادر شاه رئیس ایل بزرگ تورک افشار بود که به پادشاهی ایران رسید و بنیانگذار دودمان افشاریه شد. ایل بزرگ افشار به غیر از آذربایجان در خراسان، کرمان، ترکیه، افغانستان، اؤزبکیستان و ...  پراکنده شده است.  سلسله افشارها در خراسان و توسط ترک های خراسان شکل گرفت و با کمک ترکان آذربایجان و ترکان خراسان و  آذربایجان دومین ابر قدرت جهان را در آن زمان برپا نمودند.

در تاسیس سلسله های تورکی صفویان، افشارها و قاجاریان ترکان آذربایجان، خراسان و خوارزم و خیوه نقش اساسی داشتند و برای مثال پایه های امپراتوری صفویان در آذربایجان با کمک ترکان خراسان و پایه های امپراتوری افشارها و قاجاریان    در خراسان با کمک ترک های آذربایجان پی ریزی شد

فراموش نکنیم که خراسان، آذربایجان و.... نام ملت نیست و نام ملت ترکان آذربایجان و خراسان و.... تورک است. ما تورک هستیم و زبان ما تورکی است و با گفتن تورک آذربایجان و یا خراسان و .....  سرزمین و مناطق زندگی خود را مشخص می نماییم و گفتن تورکی با لهجه خوراسان و یا آذربایجان و یا .... هیچ ایرادی ندارد

نادر شاه افشار بنیان گذار دولت تورکی افشار دوازده سال (از ۱۱۱۴ تا ۱۱۲۶) بر ایران حکومت کرد. پایتخت وی شهر مشهد مقدس بود. او مشهورترین پادشاهان ایران پس از اسلام است.

 در عهد نادرشاه افشار دشمنان و متجاوزان به کشور، توسط وی سرکوب شدند و کشور  قدرت گذشتهٔ خویش را در حفاظت از مرزها و اعمال قدرت یک حکومت مقتدر مرکزی بر تمام وطن، بازیافت.

 بناهایی که به دستور نادر نادرشاه در خراسان بنا شده‌اند، نظیر کلات نادری و کاخ خورشید از آثار مهم بازمانده از این دوران هستند.

 نادرشاه افشار بنيانگذار دولت تركى افشار٬ از معدود حكمرانان داراى خود آگاهى و شعور ملى ترك در تاريخ ايران است و از اين منظر شايد تنها با شاه اسماعيل صفوى٬ جهانشاه قاراقويونلو٬ اوزون حسن آغ قويونلو٬ آغا محمدخان قاجار و.... قابل مقايسه باشد.

 - از اقدامات شخص نادرشاه افشار٬ تدابير مختلفى است كه وى براى حفظ و ارتقاء موقعيت رسميت و دولتى بودن زبان تركى٬ كاربرد در عرصه ديپلماسى و تثبيت آن به عنوان زبانى نوشتارى انجام داده است. دوره حاكميت وى همچنان دوره تاثير گسترده زبان تركى بر فارسى است. دولت تركى افشارى جايگاهى ممتاز در تاريخ زبان و فرهنگ و تاريخ سياسى- نظامى ترك دارد.

 -نادرشاه افشار اين آخرين جهانگير ترك٬ علاه بر جهات فوق٬ به لحاظ فرهنگ و تاريخ تركى٬ ايران و جهان اسلام از جهات بسيار ديگرى نيز داراى اهميت است٬ جنبه هايى كه در تاريخ نگارى رسمى معمولا بدانها چندان اشاره اى نمى شود. از جمله:

- ايجاد مذهب جعفرى (تفسیر تركی شیعه دوازده امامی)

- اقدام براى تقريب و نزديكى مذاهب اسلامى. این دوره از جهت مذهبی، و خصوصا تسامح و تساهل مذهبی نادر حائز اهمیت است. 

- سعى در ايجاد دولت عرفى

- طراحى پرچم دولت تركى افشار. تابلوهای به یادگار مانده از افشارها می گویند پرچم افشاریان دو رنگ داشت. پرچم سه زنگ و امروز ایران یادگار ترکان قارا اؤیلو (گرایلی) می باشد و امروز نیز تاتاریستان پرچم سه رنگ سبز، سفید و سرخ دارد.

- متحد نمودن هرچند كوتاه مدت اراضی هر سه بخش آزربایجان (شمالی در قفقاز٬ جنوبی در ایران و  غربی در خاك تركیه امروزی)٬

- دعوت از نمایندگان اعیان، روسای ایران، روحانیون، بزرگان و حکام ولایات در دشت مغان جهت برگذاری مراسم تاجگذاری.

- طرفداری و حمایت اشخاص صاحب نفوذی چون طهماسب قلی خان جلایر و میرزا زکی و ملا علی اکبر که سبب گرایش و پیوستن مردم به نادر شاه و قبول اطاعت از وی گردید .

- از آنجائیکه حکومت نادر با شمشیر شکل گرفت، ارتش در این دوره جایگاه مهمی داشت .

- در این دوره نظام اقتصادی و کشاورزی ایران به شکل خاصی رشد می کرد.

- با توجه به تركیب جمعیتی- ملی ایران٬ روند دمكراتیزاسیون و پذیرش چند فرهنگی به عنوان نورمی جهانی و دگرگونی های حادثه در كشورهای همسایه عراق و افغانستان در زمینه تدریس نمودن زبان های ملی رایج در این كشورها٬ كوچكترین شبهه ای وجود ندارد كه در آینده ای بسیار نزدیك زبان تركی در ایران نیز در مدارس تدریس خواهد شد. عامل دیگری كه تدریس زبان تركی در ایران را به عنوان ضرورت در می آورد٬ سنت و تداوم تاریخی و آگاهی بر آنهاست. زبان تركی اساسا به طور طبیعی یكی از زبان های حكومتی٬ دینی٬ ادبی و نظامی و به عبارت دیگر زبانی دولتی در ایران بوده است. 

-اكنون ضروری است كه دركوتاهترین مدت٬ به آماده نمودن زمینه های مادی و ذهنی تدریس زبان تركی در ایران اقدام نمود. و از جمله می بایست تحقیقات همه جانبه٬ سیستماتیك و دقیق (و نه در نوشته های پراكنده و یا مقالات)٬ در باره موقعیت زبان تركی در برهه های گوناگون تاریخی انجام شود. مثلا می توان پروفیل موقعیت و كاربرد زبان تركی در عرصه های گوناگون علمی٬ ادبی٬ درباری٬ نظامی٬ دینی و.... را در قالب كتب و جزواتی - و البته برای هر دولت تركی در گذشته به طور جداگانه و تك تك - ( ایلخانی٬ تیموری٬ ایلدنیزلی٬ آغ قویونلو٬ قاراقویونلو٬ صفوی٬ افشار و قاجار ٬...) تهیه نمود. اینگونه بررسی ها علاوه بر آماده نمودن زمینه تدریس زبان تركی درایران٬ عاملی در آگاهی مردم و ملل این كشور به تاریخ واقعیشان و دولت های حاكم بر این سرزمین و فرهنگ یكدیگر خواهد بود.

- و ......

در زیر به همین مقصد و به عنوان نمونه هایی از اقدامات نادرشاه برای تقویت و تثبیت زبان نوشتاری تركی٬ دو كتیبه با اشعار تركی نوشته شده به امر وی را نقل می كنیم.

 1-سنگ نوشته تورکی نادر شاه در کلات نادر

 اين سنگ نوشته تركى معروف به نادر داش یازیسی یا كتيبه نادرى در مدخل در بند ارغون شاه در كلات نادرى٬ ملك پدرى نادر (خراسان رضوی)٬ پیش از آبادی دربند قرار دارد. اشعار به خط تركى - عربى به سال ١١٥٥-١١٥٧ بر روى صخره بزرگى حك شده است. ارتفاع كتيبه از سطح رودخانه ١٥ متر بوده داراي ٢٤ بيت شعر تركي (٤ مصراع عربی) است. اشعار متعلق به " گلبن افشار" از شاعران دربار نادر شاه افشار است. در باره وى معلومات گسترده اى وجود ندارد. شعر در ستايش ثناي نادر پسر شمشير است و با حمد خدا شروع مي شود و همچون ديگر آثارش با مرگ او ناتمام مانده است. حكاك اين كتيبه كم نظير در تاريخ اسلامى و تركى دانسته نيست.

متن تورکی این کتیبه را می توانید در این لینگ بخوانید

http://salariyan.blogfa.com/post-25.aspx

2 - سنگ نوشته تورکی نادر شاه در حرم امام علی (ع)

 اين شعر تركى سروده شده به سفارش نادر شاه افشار٬ با آب طلا و شنگرف نوشته شده و بر سردر ورودى٬ در بالاى ايوان حرم حضرت على (ع) در نجف نصب شده است. سراينده شعر٬ شاعر و رياضيدان ميرزا عبدالرزاق تبريزي جهانشاهي متخلص به نشئه و يا نشاء است كه از احفاد سلطان جهانشاه قاراقويونلو٬ برجسته ترين حاكم دولت تركى- آذربايجانى قاراقويونلو مى باشد. در باره وى در منابع گوناگون ملاحظات و اطلاعات فراوانى وجود دارد. نسخه هايى چند از ديوان تركى وى در مراكز مختلف٬ تبريز٬ استانبول٬ تهران و ... موجود است.

 تاريخ مطلا ساختن روضه متبركه حضرت على (ع) كه حسب الامر بزبان تركى گفته شد. (بويروق اوزره توركجه سؤيله نن٬ جناب علىنين موقددس رؤوضه سينين قيزيلا توتولما تاريخى. م.ب.)


منبع : زبان و ادبیات ترکان خراسان